วัดดอยป่าตาล

          วัดดอยป่าตาล ตั้งอยู่ห่างจากที่ว่าการอำเภอเถินไปทางทิศตะวันตก ระยะทาง 5 กิโลเมตร ผมเองมาวัดนี้ครั้งแรกในช่วงที่ทำข้อมูลประว้ติ

เมืองเถินเพื่อนำไปประกอบการจัดงานสังฆเติ๋น ในครั้งแรกเรามาศึกษาประวัติความเป็นมาของวัดในหลายด้านกันก่อนนะครับ

             ตามตำนานกล่าวว่า ในอดีตชาติของพระโพธิสัตว์ปางเมื่อเสวยพระชาติ เป็นพญาวัว อุสุภราช อันกำเนิดแต่แม่วัวแดงและพ่อวัวแดง อาศัยอยู่ ณ เชิงเขา ด้านตะวันออกแม่น้ำวัง แม่วัวได้พาลูกเดินทางหากินมาถึงม่อนดอยอันร่มเย็น เป็นที่อยู่อาศัยของสัตว์นานาชนิด มียักษ์ใหญ่ 3 ตน รักษาขุมแก้ว ขุมเงิน ขุมคำ แม่วัวเคยพาลูก พญาอุสุภราช มานอนค้างแรม ณ. ม่อนดอยแห่งนี้ จึงเรียกว่า ม่อนวัวนอน คนโบราณเรียกว่า วัวดอยม่อนวัวนอน

          สำหรับการค้นพบ สถานที่อันศักดิ์สิทธิ์แห่งนี้ เกี่ยวข้องต่อเนื่องจากการฟื้นฟูวัดเวียงด้วยเช่นกัน กล่าวคือเมื่อครูบาอาทิตย์ได้ ธุดงมาปักกลด แผ่เมตตาภาวนาอยู่ที่เมืองร้าง ( วัดเวียง ) เห็นว่าร้างอยู่จึงอยู่บูรณะขึ้นและได้นำญาติ 

              บ้านเดียวกับท่านคือ บ้านปงยางครก อำเภอห้างฉัตร จังหวัดลำปาง มาตั้งบ้านเรือนใกล้ๆวัดสามครอบครัว จากนั้นก็ได้ช่วยกันบูรณะจน ดูเป็นวัดเป็นวาขึ้น และต่อมาศิษย์ของท่านชื่อ ครูบาอินทร์จันทร์ ก็ได้มาตามหาท่านและบังเอิญญาติของท่านที่ได้ตามมาล้มป่วยลง 

            ครูบาอินทร์จัทร์(หลวงจั๋น) ต้องคอยรักษาโดยใช้สมุนไพร จึงออกไปหายาสมุนไพรตามรากไม้ในบริเวณป่าบริเวณม่อนเขา ทางด้านทิศตะวันตกเฉียงใต้คือม่อนงัวนอน เพื่อหายาสมุนไพรมารักษาพี่ชาย แล้วได้พบกองอิฐและดิน จึงใช้เสียมขุดดู ปรากฏว่าได้พบผอบ (ผะ-อบ) ทองคำ ได้นำมาให้ครูบาอาทิตย์ เจ้าอาวาส วัดป่าตาลอ่านจากคำจารึก จึงทราบว่า สถานที่แห่งนี้ เป็นที่บรรจุพระเกศสธาตุของพระพุทธเจ้า ท่านจึงได้ร่วมกันบูรณะ โดยสร้างเจดีย์สูง 7 ศอก ครอบไว้

ตามบันทึกโบราณกล่าวไว้ว่า 

" จึงมรจารีตประเพณีสงน้ำพระธาตุเจ้าแต่ก่อนดังนี้

เดือนห้าเป็งเหนือ ให้สรงน้ำพระธาตุเจ้าวัดเวียง  

เดือนเจ็ดปีใหม่พระยาวันให้พากันไป สรงน้ำพระธาตุวัดอุมลอง

พอถึงเดือนแปดเป็งให้พากันไปสงน้ำพระธาตุเจ้าวัดดอยป่าตาล  

               บ้านเมืองจัดรุ่งเรืองตลอดทั้งฝนก็จะตกต้องตามฤดูกาล ข้าวกล้าจักงอกงาม หากพากันเพิกเฉยเสียบ้านเมืองจะแห้งแล้งข้าวกล้าในนาจะ เหี่ยวแห้ง ฟ้าฝนก็จะไม่ตกต้องตามฤดูกาล " 

       และหลังจากนั้น ได้มีผู้ทำนายไว้ว่าจะมีพระนักบุญเดินทางมาจากทิศอุดร ซึ่งเป็นผู้มีบุญบารมี มาทำการบูรณะสถานที่แห่งนี้ ให้เป็นสถานที่สำคัญสืบไป

                 ภาพถ่ายครูบาศรีวิชัยพร้อมด้วยสานุศิษย์และผู้ศรัทธา ที่ร่วมกันสร้างทางขึ้นสู่วัดพระธาตุดอยสุเทพได้สำเร็จในปี ๒๔๗๘

                 และ หลังจากนั้นท่านได้เดินทางไปบูรณะวัดต่างๆ ในภาคเหนือร่วมร้อยกว่าวัดรวมถึงวัดดอยป่าตาล อ.เถิน จ.ลำปาง

 ครูบาศร๊วิช้ย 

           ครั้นถึง พ.ศ.2469 - พ.ศ.2471 ครูบาเจ้าศรีวิชัย นักบุญแห่งล้านนา ได้เดินทางมาจากวัดพระสิงห์ อำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่ ตามคำพยากรณ์จริงๆ ครูบาเจ้าศรีวิชัยได้มาสร้างเจดีย์ครอบเจดีย์องค์เดิมให้สูง 30 เมตร ที่ยอดฉัตร มีลูกแก้วศักดิ์สิทธิ์ประดิษฐ์ไว้ และดำเนินการก่อสร้างสิ่งต่างๆ ตามลำดับ คือ วิหาร, บันได้นาค, หอไตร เป็นต้น ปัจุบันกรมศิลปากรได้ขึ้นทะเบียนให้เป็นโบราณสถานแห่งชาติ เมื่อปี พ.ศ.๒๔๗๗ และประกาศไว้ในราชกิจจานุเบกษา ตามมาตรา ๖ แห่ง พรบ.โบราณสถานฯ เป็นโบราณสถานที่ท่องเที่ยวสำคัญทางพุทธศาสนาแห่งหนึ่งของจังหวัดลำปาง

                                         *ภายในวิหารวัดดอยป่าตาล จะเห็นโครงสร้างของวิหารไม้ได้อย่างชัดเจน*

                                  เจดีย์ครอบเจดีย์องค์เดิมให้สูง 30 เมตร ที่ยอดฉัตร มีลูกแก้วศักดิ์สิทธิ์ประดิษฐ์ไว้

          พระธาตุเจดีย์ สูง 30 เมตร มีฐานจัตุรัส กว้าง 9 เมตร สร้างโดยครูบาศรีวิชัย เมื่อ พ.ศ.2469 ในปี พ.ศ.2501 ลูกแก้วยอดเจดีย์หลุดตกลงมา ครูบาอภิชัยขาวปี๋ (ลูกศิษย์ครูบาศรีวิชัย) เป็นประธานนำ ลูกแก้วขึ้นประดิษฐานดังเดิม เมื่อ พ.ศ.2502

                                                ด้านหน้าวิหารที่อยู่ติดกับ เจดีย์หันหน้าไปทางทิศตะวันออก

               ภาพมุมกว้างจากหอระฆังทำให้เห็นลักษณะโดยรอบพระวิหารวิหาร กว้าง 12 เมตร ยาว 22 เมตร หลังคามุงด้วยดินขอ สร้างโดยครูบาศรีวิชัย และคณะศิษยานุศิษย์ รวม พ.ศ.2469 มีศาลารายรอบวิหาร 3 ด้าน

ลักษณะวิหารสร้างแบบเรียบง่ายเพียงเพื่อมุ่งเน้นในการใช้ปฎิบัติกิจของสงฆ์เป็นส่วนใหญ่

                                                                    หลังคาวิหารมุงด้วยกระเบื้องดินขอแบบล้านนา

                        ในส่วนของโครงสร้างที่ทำด้วยไม้ แล้วมุงด้วยกระเบื้องขอ แบบล้านนาโบราณยังคงมีความสมบูรณ์ เพราะงานก่อสร้างในลักษณะแบบค่อนข้างใช้ความละเอียด โดยเฉพาะการเรียงกระเบื้องในแต่ละแผ่นซึ่งมีขนาดเล็กบาง นี่คือลักษณะเฉพาะของกระเบื้องดินขอ เท่าที่ทราบมาการทำกระเบื้องในลักษณะนี้ไม่ใช่ของง่าย  เพราะต้องเผาถึงสี่ครั้ง แถมของเก่าแก่ในบางเวลายังมีกลิ่นไม้หอมๆ ที่เกิดจากการนำไม้ที่มีกลิ่นหอมมาเป็นเชื้อเพลิงในการเผากระเบื้องด้วย นับเป็นภูมิปัญญาของคนในสมัยก่อนที่เก็บรายละเอียดเล็กๆน้อยๆมาผสมผสานในงานได้อย่างน่าทึ่งเลยทีเดียว 

                              หอไตรของเดิมนั้นผุพังตามกาลเวลาทางวัดได้บูรณะเพิ่มเติมแต่ยังคงส่วนต่างตามรูปแบบเดิมไว้

           หอไตร เป็นที่สำหรับเก็บรวบรวมธรรมใบลาน และพระไตรปิฎก ซึ่งเป็นคำสั่งสอนมานาน กว้าง 4.60 เมตร ยาว 9 เมตร สร้าง พ.ศ.2481 โดยครูบาคำ ห้อชัยวงศ์, ครูบาสีมา พรหมจกโก
          ปัจจุบันได้บูรณะซ่อมแซม คือ เปลี่ยนกระเบื้องมุงหลังคา เป็นดินขอ เปลี่ยนไม้กลอน, ไม้ระแนง และไม้ฝา โดยรักษาส่วนล่างที่เป็นปูนและลายแกะสลักดอกไม้หน้าจั่วเป็นของเดิมไว้

ที่ทางเข้าหอไตรมีการปั้นรูปเทวดา และยักษ์ไว้ที่หน้าทางเข้า (ภาพนี้เป็นภาพด้านซ้าย)

 ภาพนี้เป็นภาพด้านขวา

                        ที่วัดดอยป่าตาลนี้เราจะเห็นงานศิลปที่อิงุความเชื่อของคนล้านนาตามข้อมูลของมณี  พยอมยงค์ (2537, หน้า 8-13) กล่าว ว่า ชาวล้านนานิยมไสยศาสตร์มีอยู่เป็นอันมาก ทั้งที่ปรากฏในวรรณกรรมและความเป็นอยู่ของชาวบ้าน การใช้เวทมนตร์คาถาประกอบ ตลอดถึงความเชื่อที่คนล้านนานิยมนับถือต่อสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่มีอำนาจลึกลับ เหนือมนุษย์ธรรมดา มีการบนบานสารกล่าว การอ้อนวอนขอพรต่อ   พระอินทร์และเทวดา หรือสิ่งศักดิ์สิทธิ์อื่น ๆ เพื่อขอให้ช่วยเหลือ นอก จากนั้นความเชื่อเรื่องยักษ์ เรื่องของวิเศษยังปรากฏในวิถีชีวิตของชาวล้านนาในรูปแบบต่าง ๆ เช่น วรรณกรรมของล้านนาไทย พิธีกรรมการบวงสรวง การขอขมาเป็นต้น

            นอกจากรูปปั้นยักษืที่หน้าประตูหอไตรแล้วที่ทางขึ้นก็จะมีรูปปั้นยักษ์ อีกสองตนเฝ้าทางขึ้นด้วยเช่นกัน

                                               มุมมองจากบันไดนาคขึ้นสู่วัด ตรงทางเข้าจะมีรูปปั้นยักษ์สองตนอยู่

                                     บันไดนาค สร้างในสมัยครูบาศรีวิชัย มีความยาว 90 เมตร กว้าง 2.80 เมตร มีบันได 50 ซี่ สร้างประมาณ พ.ศ.2468 ความยาว (วัดจากบนถึงล่างสุด) 90 เมตร

              ในเรื่องความเชื่อเรื่องพระธาตุ ชาวล้านนาเชื่อว่าพระธาตุหรือกระดูกของพระพุทธเจ้าเป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์ ดังนั้นจึงประดิษฐานพระธาตุ ณ สถานที่อันทรงเกียรติ จารึกล้านนาได้ระบุว่าพระธาตุส่วนต่าง ๆ ของพระพุทธเจ้าได้นำไปประดิษฐาน ณ ที่แห่งใดในบางส่วนของดินแดนล้านนาเพื่อให้เป็นที่สักการบูชาของชาวล้านนาสืบไป

                                                                       ยักษ์กุมภัณฑ์ด้านซ้าย

                                                              ยักษ์กุมภัณฑ์อีกหนึ่งตนทางด้านขวา

          ยักษ์ 2 ตน เรียกว่า ยักษ์กุมภัณฑ์ ตามประวัติยักษ์ 2 ตนนี้กล่าวไว้ว่า โดนถูกสาบมาจากเทพชั้นสูงให้เฝ้าดูแลรักษาปกป้องปูชนียสถาน พร้อมกับบำเพ็ญเพียรตบะ เพื่อให้ได้พ้นกรรมที่เคยก่อกระทำไว้

           จากรูปปั้นยักษ์สอตนที่ทางเข้าแล้วยังมีรูปปั้นที่แปลกตานั่นคือปกติเราจะเห็นการปั้นเป็นรูปสิงห์หรือรูปสัตว์ในตำนานหรือวรรณกรรมแต่สำหรือรูปปั้นนี้กลับมีลักษณะที่แตกต่างกล่าวคือเป็นการเีลียนท่านั้งของสิงห์แต่กลับเป็นใบหน้าคน ซึ่ง สิงห์หน้าคน เรียกว่า พระสิงห์ตัวเมีย ตามประวัติกล่าวไว้ว่า เดิมที พระสิงห์ตัวนี้เป็นมนุษย์ เป็นธิดาของพระยา นางมีนิสัยชอบเที่ยวกลางคืน คืนหนึ่ง นางได้สมสู่กับสิงห์ตัวผู้  จนมีลูกหลานด้วยกัน  ก่อนนางตายได้สั่งเสียลูกหลานไว้ว่า ถ้าปั้นสิงห์ตัวผู้ไว้ ณ ที่แห่งหนใดก็ตาม ให้ปั้นรูปของตน โดยให้ตัวเป็นสิงห์หน้าเป็นนาง ไว้ที่นั่นด้วย โดยให้ปั้นสิงห์ตัวผู้ไว้ด้านทิศตะวันออก และปั้นตนไว้ด้านทิศตะวันตก(แต่ที่วัดดอยป่าตาลสิงห์ตัวนี้หันหน้าไปทางทิสตะวันออก)

                                                                พระสิงห์ตัวเมีย

               ในเรื่องความเชื่อยักษ์เป็นผู้สถิตหรือรักษา ตามโบราณสถานเก่าๆ จะเป็นวัดร้าง  กู่เก่า เจดีย์เก่า ที่มีสมบัติฝั่งหรือสิ่งมีค่าหรือสิ่งที่เคารพบูชาของคนในอดีตซ่อนอยู่ ยักษ์ จะคอยพิทักษ์รักษาสมบัติเหล่านั้นเอาไว้ไม่ไห้ใครมาแตะต้อง  ยักษ์ที่อยู่ในวัดส่วนใหญ่เชื่อกันว่า  สำหรับคนในชุมชนล้านนาต่างมีความเชื่อว่าถ้าใครไปลบลู่ผีกับยักษ์ เช่นไปทำลายสิ่งของ ลักขโมย  ไปถ่ายของเสียรดในโบราณสถานเช่น วัดเก่าเจดีย์เก่า กู่เก่า ก็จะโดนยักษ์เล่นงานและถ้าโดนผีกับยักษ์เล่นงานแล้ว  โอกาสรอดชีวิตนั้นมีน้อยมาก  ชาวบ้านจะมีความเกรงกลัวยักษ์เป็นอันมาก

              วันเพ็ญเดือน 6 (ขึ้น 15 ค่ำ เดือน 8 เหนือ) เรียกว่า วันวิสาขบูชา จะมีประเพณีสรงน้ำพระธาตุ โดยก่อนการจัดงานประเพณี คณะชาวบ้านเหล่ามะกอกทุกครัวเรือน ต้องช่วยกันเตรียมงาน คือ แผ้วถางหญ้าบริเวณวัด รอบๆวัด จัดเตรียมอุปกรณ์สิ่งของเครื่องใช้ เช่น เต๊นท์, โต๊ะ, เก้าอี้, ถ้วยชาม, แก้วน้ำ ของใช้ต่างๆ จนเรียบร้อย โดยมีบ้านป่าตาล บ้านน้ำโท้ง และบ้านแท่นดอกไม้ มาช่วยอีกส่วนหนึ่งด้วย ในวันงานจะ มีพุทธศาสนิกชนชาวอำเภอเถิน และอำเภอใกล้เคียง ได้พร้อมใจเดินทางมานมัสการ และสรงน้ำพระธาตุวัดดอยป่าตาลเป็นประจำทุกปีมาแต่โบราณกาล จนถือเป็นประเพณีสรงน้ำพระธาตุวัดดอยป่าตาลมาจนถึงทุกวันนี้

     เอาล่ะครับได้ชมส่วนต่างๆ ของวัดดอยป่าตาลไปแล้ว หากมีโอกาสแวะมานมัสการวัดสามเส้าของเมืองเถินที่บรรจุพระบรมสารีริกธาตุไว้ทั้งสามองค์พร้อมกัน นั่นคือ วัดเวียง วัดอุมลอง และวัดดอยป่าตาลบทความการมาเยือนวัดดอยป่าตาลด้วยคำาสอนของครูบาศรีวิชัย ตนบุญแห่งล้านนาลองนำไปพิจราณาดูนะครับ

**คำสั่งสอนของครูบาศรีวิชัย**

                 เครื่องประดับขัติยะนารีทั้งหลาย มีแก้วแหวนเงินทอง เป็นตัณหากามคุณเหมือนดั่งน้ำผึ้งแช่ยาพิษ สำหรับนำความทุกข์มาใส่ตัวโดยบ่มีประโยชน์สิ่งใดเลย แม่น้ำคงคา ยมนา อิรวดี มหิ มหาสรพู ซึ่งเป็นแม่น้ำใหญ่ทั้ง 5 แม่น้ำนี้ แม้นจักเอามาอาบให้หมดทั้ง 5 แม่นี้ก็บ่ อาจจะล้างบาป คือความเดือดร้อนภายในให้หายได้ ลมฝนลูกเห็บ แม้นจะตกลงมาหลายห่า เย็นและหนาวสักปานใด

                 ก็บ่อาจเย็นเข้าไปถึงภายในให้หายจากความทุกขเวทนาได้ศีล 5 เป็นอริยทรัพย์ เป็นต้นเหตุแห่งความบริสุทธิ์ เป็นน้ำทิพย์สำหรับล้างบาป คือความเดือดร้อนภายในให้หายได้

                 เมื่อศีลบริสุทธิ์แล้ว สมาธิ ความตั้งมั่นก็จะมีมา แล้วให้ปลุกปัญญา ปัญญาก็จักเกิดมีขึ้นได้ คือ ให้หมั่นรำลึกถึงตัวตนอยู่เสมอ ว่า บ่ใช่ตัว บ่ใช่ตน จนเห็นแจ้งด้วย ปัญญาของตน จึงเป็น สมุทเฉทประหารกิเลส หมดแล้ว จิตเป็นวิมุติ หลุดพ้นจากความทุกข์ทั้งมวลได้.

"คน เราจะเป็นสุขเมื่อรู้จักพอดี ไม่มีใครได้อะไรตลอดไป หรือเสียอะไรตลอดไป ไม่มีใครหรือสิ่งไหนคงอยู่ตลอดไปโดยไม่สูญสิ้น ขอเพียงแค่รู้จักพอดีทุกคนจะเป็นสูข"

ถ่ายภาพโดย:Mr.Adventure

เรียบเรียงบทความโดย:thoentoday

อ่านบทความเพิ่มเติมในหมวดเดียวกัน

*ทักทายกันก่อนลุย

*มารู้จักเมืองเถิน

*วัดเวียงมรดกล้ำค่ากว่าพันปีจากบรรพชนเถิน

*วัดอุมลอง

*น้ำตกแม่วะ

*อลังการธรรมชาติสร้างสรรค์ ถ้ำผาขัน อ.เถิน

*อ่างเก็บน้ำแม่มอก เพชรเม็ดงามของแหล่งท่องเที่ยว อ.เถิน ที่รอการเจียระไน

*ถ้ำหลวง บ้านแม่พุ